Cognitieve voordelen van HBOT – Hersengezondheid, focus en mentale scherpte

Kunt u zich voorstellen dat een uur in een zuurstofkamer uw hersenen scherper en alerter maakt? Hyperbare zuurstoftherapie wordt ook onderzocht op cognitieve voordelen – van herstel na hersenletsel tot het verbeteren van focus bij gezonde mensen. In deze blog bekijken we hoe extra zuurstof de hersenen beïnvloedt. We duiken in onderzoek naar HBOT bij beroertes, traumatisch hersenletsel, “brain fog” en zelfs bij gezonde ouderen die hun mentale scherpte willen behouden. Kan HBOT dienen als een mentale opkikker of zelfs als therapie bij cognitieve problemen?

Meer zuurstof voor het brein: wat betekent dat?

De hersenen verbruiken ~20% van alle zuurstof die we inademen, ondanks dat ze maar ~2% van ons lichaamsgewicht uitmaken. Ze zijn dus enorme zuurstofverbruikers – en tegelijkertijd erg gevoelig voor zuurstoftekort. Bij een beroerte of hersentrauma raken delen van de hersenen beschadigd door gebrek aan bloedtoevoer (en zuurstof). HBOT is in staat deze beschadigde (maar niet volledig afgestorven) hersengebieden nieuw leven in te blazen door ze te overspoelen met zuurstof.

Studies bij chronische beroerte-patiënten tonen aan dat HBOT significante verbeteringen in cognitieve functies kan geven. In één onderzoek kregen patiënten in de late chronische fase na een beroerte 40 sessies HBOT. Resultaat: verbeteringen op alle geheugentests en betere executieve functies ten opzichte van controlepatiënten. Hersenscans lieten zien dat deze klinische vooruitgang gepaard ging met verhoogde activiteit en verbeterd metabolisme in specifieke hersengebieden (vooral de hippocampus en temporale kwab, cruciaal voor geheugen). Dit suggereert dat de hyperoxie dormant hersenweefsel (dat nog leefde maar “uit” stond) weer kan activeren – een proces ook wel aangeduid als het terugwinnen van de penumbra rondom een infarct.

Ook bij traumatisch hersenletsel (zoals hersenschudding of ongeval) wordt HBOT onderzocht. Schade door trauma leidt tot diffuse axonale schade en ontsteking in de hersenen, wat langetermijnklachten kan geven: concentratieproblemen, geheugenverlies, hoofdpijn. Kleine klinische studies en case-series rapporteren dat HBOT dergelijke post-concussie symptomen kan verminderen. Bijvoorbeeld, patiënten met langdurige klachten na hersenschudding voelden zich alerter, sliepen beter en hadden minder hoofdpijn na een reeks HBOT-behandelingen. Neuropsychologische testen lieten bij sommigen verbetering zien in aandacht en reactiesnelheid. Hoewel grootschalige trials hier nog ontbreken, is het mechanisme aannemelijk: zuurstofrijk bloed helpt beschadigde neuronen herstellen en vermindert hersenoedeem (zwelling), waardoor functies terugkeren.

Focus, geheugen en mentale scherpte bij gezonde mensen

Niet alleen patiënten, maar ook gezonde individuen kunnen cognitieve voordelen ervaren van hyperbare zuurstoftherapie. Naarmate we ouder worden, nemen sommige cognitieve functies geleidelijk af – vaak merkbaar in geheugen of verwerkingssnelheid. Een baanbrekende gerandomiseerde studie uit 2020 onderzocht HBOT bij gezonde oudere volwassenen (>65 jaar) zonder dementie maar met leeftijdsgebonden geheugenklachten. De ene groep kreeg 3 maanden lang HBOT-sessies, de controlegroep niet. Na afloop zagen de onderzoekers een significante verbetering van de cognitieve prestaties in de HBOT-groep: met name aandacht en informatieverwerkingssnelheid gingen erop vooruit vergeleken met de controlegroep. Bovendien toonden MRI-scans aan dat de cerebrale doorbloeding (cerebral blood flow) in bepaalde frontale hersengebieden duidelijk was toegenomen na HBOT. Meer bloed (en dus zuurstof) naar de frontale cortex kan verklaren waarom mentale flexibiliteit en concentratie verbeterden. Deze resultaten suggereren dat HBOT een rol zou kunnen spelen in het behoud van mentale scherpte op hogere leeftijd.

Een ander fascinerend aspect is neuroplasticiteit – het vermogen van de hersenen om nieuwe verbindingen te vormen. Onderzoekers van de Sagol School of Neuroscience (Israel) hebben aangetoond dat HBOT in staat is neuroplasticiteit te stimuleren, zelfs in het verouderende brein. Bij hun proefpersonen (gezonde middelbare leeftijd) zagen ze na HBOT veranderingen op functionele MRI die duidden op nieuwe of versterkte neurale verbindingen. Dit ging gepaard met bescheiden maar statistisch significante verbeteringen in cognitieve testen (gemiddeld ~12% verbetering in geheugen, ~20% in aandacht en ~24% in executieve functie in één studie). Hoewel 12–24% verbetering misschien niet wereldschokkend lijkt, is het opmerkelijk dat dergelijke effecten überhaupt bij gezonde mensen gevonden worden – het is alsof de hersenen een upgrade kregen door de behandeling.

HBOT bij “brain fog” en langdurige klachten

Een toepassingsgebied waar cognitieve effecten van HBOT veel aandacht krijgen, is Long COVID en andere vormen van “brain fog” (hersenmist) na ziekte. Veel mensen die COVID-19 hebben doorgemaakt, houden last van concentratieproblemen, geheugenstoornissen en mentale vermoeidheid. Een dubbelblinde RCT in 2022 onderzocht HBOT bij patiënten met langdurige post-COVID klachten en vond bemoedigende resultaten: na 40 HBOT-sessies zagen zij significante verbeteringen in globale cognitieve functies, aandacht en executief functioneren ten opzichte van de controlegroep. Patiënten rapporteerden ook minder mentale vermoeidheid en een hoger energieniveau. Dit werd toegeschreven aan verbeterde doorbloeding en neuroplasticiteit in hersengebieden die door COVID waren aangedaan. Kortom, voor post-virale cognitieve klachten zou HBOT een nieuwe behandelingsoptie kunnen zijn.

Ook bij andere chronische aandoeningen met cognitieve component (bijv. fibromyalgie, milde cognitieve stoornissen, ADHD) zijn er lopende onderzoeken of anekdotische meldingen van verbetering onder HBOT. Het is te vroeg om hier harde conclusies aan te verbinden, maar de common denominator is veelbelovend: geef het brein extra zuurstof en het functioneert beter – zeker als er sprake is van een onderliggende problematiek waarbij zuurstoftekort of micro-ontstekingen een rol spelen.

Conclusie

Onze hersenen varen wel bij een zuurstofboost. Of het nu gaat om herstel na schade of het opschroeven van mentale prestaties, hyperbare zuurstoftherapie toont in onderzoek en praktijk diverse cognitieve voordelen. Het beeld is nog steeds scherpst bij patiënten (zoals beroerte, hersenletsel, long COVID) waar duidelijk aantoonbare verbeteringen zijn gemeten. Maar ook gezonde individuen kunnen profiteren in de vorm van verbeterde focus, sneller denken en mogelijk een vertraging van leeftijdgerelateerde achteruitgang.

Bij Nest BnB integreren we deze kennis in een luxe wellness-aanpak. Stel u voor dat u niet alleen ontspant in onze HBOT-lounge, maar ook uw mentale helderheid verbetert. Voor wie kampt met brain fog of gewoon zijn brein in topconditie wil houden, bieden wij hyperbare zuurstofsessies in een rustige omgeving die geest en lichaam ten goede komen. Zo stapt u na elke sessie niet alleen fysiek verkwikt, maar ook mentaal scherper naar buiten.

Referenties

1. Hadanny A et al. Cognitive enhancement of healthy older adults using hyperbaric oxygen: a randomized controlled trial. Aging. 2020;12(13):13740-13761. (PMCID: PMC7377835) – Toonde aan dat gezonde 65-plussers na 3 maanden HBOT significante cognitieve verbeteringen hadden (vooral in aandacht en verwerkingssnelheid), samen met meetbaar verhoogde hersendoorbloeding in frontale gebieden.
2. Boussi-Gross R et al. Hyperbaric oxygen therapy can improve post-concussion syndrome years after mild traumatic brain injury – randomized prospective trial. PLoS One. 2013;8(11):e79995. (PMCID: PMC3828280) – Een van de eerste RCT’s bij milde traumatisch hersenletsel, liet zien dat HBOT neurocognitieve functies en kwaliteit van leven verbeterde bij patiënten met aanhoudende klachten na hersenschudding, waarschijnlijk door inductie van neuroplasticiteit.
3. Zilberman-Itskovich S et al. Hyperbaric oxygen therapy improves neurocognitive functions and symptoms of post-COVID condition: a randomized controlled trial. Sci Rep. 2022;12(1):11252. (PMCID: PMC9276805) – Long COVID-studie waaruit bleek dat HBOT de globale cognitieve functie, aandacht, uitvoerende functies significant verbeterde en tevens vermoeidheid en psychische klachten reduceerde; auteurs schrijven dit toe aan verbeterde perfusie en zuurstofvoorziening van de hersenen.
4. Efrati S et al. Hyperbaric oxygen induces late neuroplasticity in post stroke patients – randomized, prospective trial. Stroke. 2013;44(5):1406-1413. (PMID: 23471265) – Toont dat zelfs jaren na een beroerte HBOT nog kan leiden tot verbetering in hersenfunctie (met name geheugen en executieve functies), met imaging die herstel van hersenactiviteit in voormalige hypoperfusie-gebieden laat zien.
5. Dunlop EA, Dunlop DM. Cerebral oxygenation and hyperbaric oxygen therapy. In: D’Agostino DP, ed. Hyperbaric oxygen and neuroplasticity. Elsevier; 2017. Hoofdstuk 3. – Bespreekt uitgebreid hoe zuurstoftekort versus -overschot de hersenen beïnvloeden en hoe gecontroleerde hyperoxie (zoals bij HBOT) synaptische plasticiteit, angiogenese en celoverleving in het brein kan bevorderen.