HBOT en het immuunsysteem – Ondersteuning bij infecties, wondgenezing en chronische aandoeningen

Ons immuunsysteem is continu in gevecht om ons gezond te houden – van het onschadelijk maken van bacteriën tot het herstellen van weefsel na een verwonding. Wat als extra zuurstof deze natuurlijke verdediging een krachtige zet in de rug geeft? In deze blog bespreken we hoe hyperbare zuurstoftherapie het immuunsysteem beïnvloedt. We zoomen in op infectieziekten (waaronder hardnekkige bacteriële infecties), moeilijk genezende wonden en andere chronische aandoeningen waarbij het immuunsysteem en ontsteking een rol spelen. HBOT blijkt een unieke ondersteuning te bieden: het fungeert tegelijk als direct “wapen” tegen ziektekiemen en als facilitator van sneller herstel.

Infectiebestrijding onder hoge druk

Hyperbare zuurstoftherapie staat bekend als aanvullende behandeling bij diverse infecties, vooral die veroorzaakt door zuurstofgevoelige bacteriën of in weefsels met slechte doorbloeding. Een klassiek voorbeeld is clostridiale myonecrose, beter bekend als gasgangreen – een levensbedreigende spierinfectie door bacteriën die alleen in zuurstofarme omgeving gedijen. Onder HBOT krijgen de weefsels een zuurstofboost die deze anaerobe bacteriën direct remt of doodt. Daarnaast versterkt HBOT de werking van bepaalde antibiotica en van het eigen immuunsysteem tegen infecties.

Ook bij chronische botinfecties (osteomyelitis) wordt HBOT ingezet. Deze diepe infecties zijn vaak moeilijk te behandelen door beperkte doorbloeding in bot. Uit klinische ervaring en studies blijkt dat toevoeging van HBOT aan antibiotica de genezingskans verhoogt bij chronische osteomyelitis. De extra zuurstof diffundeert in het geïnfecteerde bot en verhoogt de bacteriedodende activiteit van neutrofielen (een type witte bloedcel) in dat gebied. Normaal zijn neutrofielen machteloos in zuurstofarme abcessen of geïnfecteerd weefsel – HBOT herstelt hun “slagkracht” doordat er ineens volop zuurstof beschikbaar is voor de burst van vrije radicalen die ze gebruiken om bacteriën te doden.

Verder is HBOT een bekende therapie bij necrotiserende weke-delen infecties (zoals necrotiserende fasciitis of Fournier-gangreen). Deze agressieve infecties verspreiden zich snel door weefsel. HBOT remt het proces op twee manieren: direct door bacteriën aan te pakken, en indirect door het weefsel beter te oxygeneren, waardoor het chirurgisch verwijderde weefselgrensgebied beter doorbloed en resistenter wordt tegen uitbreiding van infectie.

Kortom, bij infecties geldt: zuurstof werkt als een krachtig antimicrobieel adjuvans. Het maakt bacteriën dieper gelegen bereikbaar voor zowel het immuunsysteem als antibiotica. Sommige bacteriën, zoals Pseudomonas, worden minder virulent in aanwezigheid van hoge zuurstof (ze kunnen hun toxines minder goed produceren).

Belangrijk is op te merken dat HBOT zelden op zichzelf de enige therapie is – het wordt ingezet naast antibiotica en chirurgie indien nodig. Maar die toevoeging kan net het verschil maken tussen falen en slagen van een behandeling.

Wondgenezing en chronische wonden

Wanneer het immuunsysteem een wond probeert te genezen, spelen ontsteking, celgroei en doorbloeding een cruciale rol. Chronische wonden (zoals doorligwonden of diabetische voetwonden) zitten vaak vast in een vicieuze cirkel van lage zuurstof, infectie en ontsteking, waardoor genezing uitblijft. HBOT doorbreekt deze cirkel.

Door de hyperoxie in de wond stimuleert HBOT de aanmaak van nieuwe bloedvaatjes en collageen (zoals eerder besproken), wat de basis legt voor genezing. Daarnaast vermindert het oedeem en ontsteking in de wond. Een interessant effect van HBOT is dat het de zogenaamde respiratory burst in neutrofielen herstelt – dit is het mechanisme waarmee onze witte bloedcellen bacteriën doden met zuurstofradicalen, en dat werkt alleen goed bij voldoende zuurstofspanning. In een chronische wond, die vaak hypoxisch is, functioneert dit nauwelijks, maar onder HBOT kunnen neutrofielen weer effectief bacteriën opruimen en de wond schoon houden.

Wetenschappelijke rapportages ondersteunen de effectiviteit: zo bleek uit een meta-analyse dat toevoeging van HBOT aan de standaardzorg bij diabetische voetulcera leidde tot meer genezen wonden en minder amputaties vergeleken met alleen standaardzorg. Om die reden staat HBOT zelfs opgenomen in diverse internationale richtlijnen als aanbevolen therapie voor bepaalde moeilijk genezende wonden (bijvoorbeeld wonden bij diabetische voet en bestralingswonden).

Bij wondgenezing gaat het immuunsysteem hand in hand met herstelprocessen. Macrofagen (witte bloedcellen in weefsel) coördineren de overgang van ontsteking naar opbouw. HBOT beïnvloedt deze cellen ook: onderzoek suggereert dat macrofagen in een zuurstofrijke omgeving sneller overgaan tot het reparatiestadium en groeifactoren uitscheiden voor weefselregeneratie. Dit betekent minder lang een “open” ontstekingsfase en sneller naar de fase van nieuw weefsel aanmaak.

Een speciaal geval is de ondersteuning bij kankerbehandelingen en bestraling. Patiënten die radiotherapie hebben ondergaan, krijgen soms maanden of jaren later complicaties door slecht genezend weefsel (bijv. kaakbot-necrose na bestraling bij kaak/tumor, of chronische zweren in blaas of darm na bekkenbestraling). Dit zijn ook immuun-gerelateerde wondgenezingsproblemen: de radiatie heeft de bloedvaatjes beschadigd waardoor zuurstof en immuuncellen moeilijk ter plekke komen. HBOT is hier zeer succesvol gebleken in het stimuleren van genezing. Bijvoorbeeld, bij osteoradionecrose van de kaak kan HBOT nieuwe vascularisatie induceren en infectie tegengaan, zodat het bot weer geneest. Bij chronische radiatie-wonden in blaas (cystitis) of darm (proctitis) zorgt HBOT voor weefselherstel en vermindering van klachten bij een aanzienlijk deel van de patiënten. Dit zijn mooie voorbeelden waar immunologische genezing en zuurstof hand in hand gaan.

Chronische ontstekingsaandoeningen

Los van infecties en wonden zijn er ook chronische aandoeningen waarbij het immuunsysteem steeds “aan” staat en lichte ontstekingen in het lichaam veroorzaakt. Denk aan auto-immuunaandoeningen, inflammatoire darmziekten (zoals colitis) of fibromyalgie. Hoewel HBOT geen standaardtherapie is voor deze ziekten, lopen er onderzoeken naar de effecten.

Bij reuma bijvoorbeeld zou de ontstekingsremming door HBOT symptomen kunnen verlichten – er zijn kleine studies die vermindering in gewrichtspijn en stijfheid rapporteren. Bij inflammatoire darmziekten heeft men HBOT met enig succes ingezet in acute opflakkeringen (om bijvoorbeeld hardnekkige zweren in de darmwand te laten genezen). Theoretisch is het idee dat hyperoxie de productie van ontstekingsbevorderende stoffen remt en de weefselbarrière helpt herstellen. Resultaten zijn wisselend, maar belovend genoeg dat dit verder onderzocht wordt (er is gemeten dat stressverlaging en betere oxygenatie de immuniteit ten goede komt).

Ook bij Long COVID of chronisch vermoeidheidssyndroom, waarin een chronische immuunactivatie een rol speelt, zagen we al (Blog 4 en 7) dat HBOT klachten kan verminderen. Dit illustreert dat de immunomodulerende kant van HBOT een breed toepassingspotentieel heeft, al is het bij deze chronische aandoeningen nog grotendeels experimenteel.

Conclusie

Hyperbare zuurstoftherapie is een krachtig hulpmiddel voor het immuunsysteem. Het maakt infectiebestrijding effectiever, geeft een impuls aan de genezing van moeilijke wonden en kan zelfs bij chronische ontstekingen een kalmerend effect hebben. Door weefsels uit de hypoxie te halen, creëert HBOT een omgeving waarin ons lichaam optimaal zijn reparatie- en verdedigingstaken kan uitvoeren.

Bij Nest BnB zien we HBOT dan ook als waardevolle aanvulling op gezondheidsprogramma’s. Heeft u een chronische wond of een infectie die maar niet weggaat? Of wilt u uw immuunsysteem een algemene boost geven in tijden van stress of ziekte? Onze luxe HBOT-faciliteit staat voor u klaar. Uiteraard gebeurt dit altijd in overleg met medische professionals – veiligheid en gepaste inzet staan voorop. Geef uw immuunsysteem de zuurstofrijke steun die het verdient, en ervaar het verschil in herstel en vitaliteit.

Referenties

1. Mathieu D, Marroni A, Kot J. Tenth European Consensus Conference on Hyperbaric Medicine: recommendations for accepted and non-accepted clinical indications and practice of hyperbaric oxygen therapy. Diving Hyperb Med. 2017;47(1):24-32.
2. Bhutani S, Vishwanath G. Hyperbaric oxygen and wound healing. Indian J Plast Surg. 2012;45(2):316-324. (PMCID: PMC3495382) – Overzicht van wondsituaties waarin HBOT effectief is, inclusief geïnfecteerde wonden (gasgangreen, necrotiserende fasciitis), traumatische wonden en radiatienecrose. Legt uit hoe HBOT infectie bestrijdt en genezing bevordert.
3. Heyboer M et al. Hyperbaric oxygen therapy: side effects defined and quantified. Adv Wound Care. 2017;6(6):210-224. (PMID: 28616360) – Specifiek noemen de auteurs dat HBOT de bacteriedodende capaciteit van neutrofielen in hypoxische weefsels herstelt, evenals anti-Pseudomonas effecten en reductie van leukocytenadhesie bij reperfusie, wat allemaal bijdraagt aan infectiecontrole en minder weefselschade.
4. Zhou D et al. The Role of Hyperbaric Oxygen Therapy in the Treatment of Surgical Site Infections: A Narrative Review. Medicina. 2023;59(4):762. (PMCID: PMC10145168) – Concludeert dat HBOT snelle wondsluiting en epithelingroei bevordert en in combinatie met antibiotica gunstige effecten heeft bij postoperatieve infecties (SSIs) na grote operaties, mede dankzij directe bactericide werking (ROS vorming) en immuunmodulatie.
5. Kiratli PO, et al. Hyperbaric oxygen therapy in radiation tissue injury: a preventive approach for oral and maxillofacial surgery. Int J Oral Maxillofac Surg. 2018;47(1):121-126. (PMID: 28870434) – Praktijkstudie die aangeeft dat patiënten met bestraling schade (bijv. in kaakbot) baat hebben bij profylactische HBOT voor tandheelkundige ingrepen, ter voorkoming van infectie/osteoradionecrose; illustreert de proactieve immuun-ondersteuning door HBOT.
6. Chen CYC et al. Adjunctive Hyperbaric Oxygen Therapy in Infectious Diseases. Infect Dis Clin North Am. 2017;31(3):575-587. – Bespreekt diverse infectieuze indicaties voor HBOT, van gasgangreen en diabetische wonden tot intracraniële abcessen, met nadruk op hoe HBOT immuunfuncties versterkt (zoals macrofaagfunctie en antibacteriële activiteit).